Als we het denken te weten wordt het tijd om te ervaren wat al die theorieën over...

...communicatie, management en leiderschap werkelijk inhouden.

Als we het denken te weten wordt het tijd om te ervaren

Huidige crisis een bewustzijnscrisis

Geschreven door: 

We leven in een bijzondere tijd. Ieder mens heeft er zo zijn eigen gevoel bij. Dat we echter allemaal een bijdrage hebben geleverd aan onze cultuur, de daarbij behorende gewoonten en systemen en dus ook aan de resultaten die we vandaag de dag ervaren, mag duidelijk zijn. Hoe we er onderdeel van werden is echter niet voor iedereen helder. De oorzaak vinden we in ons streven naar macht en de wijze waarop we die macht in stand proberen te houden. Machthebbers maken hun volgelingen, door het aanwakkeren van angstgevoelens, gehoorzaam en afhankelijk en gelijktijdig zorgt een scherpe controle voor de nodige schijnzekerheid. Opvoeding speelt daarbij uiteraard een rol, maar die verschilt van gezin tot gezin. Een universele opvoeding waar echter iedereen in onze cultuur mee te maken krijgt is ons onderwijssysteem. Sinds de verheerlijking van het IQ richt het zich namelijk hoofdzakelijk op de ontwikkeling van slechts één hersen helft, de linker.

Onze linker hersenhelft heeft te maken met logica, details, feiten, patronen, praktische aangelegenheden, wetenschap en wiskunde. De rechter hersenhelft heeft te maken met gevoel, intuïtie, symbolen, beelden, het nemen van risico, filosofie en religie.

Het is een bewuste keuze geweest om in het onderwijs generatie op generatie te laten focussen op feiten en cijfers. Door constantie herhaling worden kinderen onbewust getraind in het accepteren van wat hen wordt aangeleerd. Kinderen worden verre van beloond wanneer ze vragen hebben over de validiteit van de informatie die ze aangeboden krijgen. Ze worden dan eerder voor gek gezet. De kinderen die zonder slag of stoot aannemen dat de aangeboden informatie correct is en bereid zijn dat zonder verdere vragen terug te geven wanneer ze getest worden, worden de beslissingsnemers binnen de overheid, ons rechtssysteem, de zorg en het zakenleven en alle andere beroepen met macht en prestige.

Dit fenomeen dat ons wegvoert van holistisch* denken staat bekend als het onderdrukken van de feminiene kwaliteiten. Zowel mannen als vrouwen hebben beiden, masculiene en feminiene kwaliteiten. Die hebben op zich dus niets te maken met het man of vrouw zijn. Ze worden in alle mensen gerepresenteerd door de linker en rechter hersenhelft. Beiden zijn van onmetelijk belang voor onze geestelijke en fysieke gezondheid.

Door het wegdrukken van het feminiene c.q. door het stimuleren van de ontwikkeling van uitsluitend de linker hersenhelft in vrijwel iedere samenleving, ontnemen we onszelf het natuurlijke vermogen onze persoonlijk kracht te leven en ons met alles verbonden te voelen. Door dit gemis ervaren we de behoefte ergens bij te willen horen en zo ontstaat de bereidheid de macht te volgen om  in ieder geval in de illusie te leven ergens bij te horen. Alleen daar vind de volger van macht nog zijn erkenning.

Hoe zit dat in culturen waar tradities meer tot de verbeelding spreken. Tradities die door Sjamanen en medicijnmannen werden doorgegeven. Zij werden door ons bespot, gestigmatiseerd en als dom afgeschilderd, maar is het stigmatiseren van anderen niet nog veel dommer. Iedere religie, ook die binnen onze cultuur leert ons toch dat we kinderen van God zijn en dat we god in ons dragen. Of je nu gelooft in God of niet, wanneer je het begrip God als metafoor ziet en deze ontstijgt, dan begrijp je dat God het spirituele web is dat alles verbindt, dan begint de waarde van alle religieuze geschriften tot je door te dringen. Dan besef je dat door het ontwikkelen van zowel je linker als rechter hersenhelft een completer mens wordt. Dan ontdek je jouw bijzondere kwaliteiten, dan ontdek je wat persoonlijke kracht betekent. Dan merk je dat talent niet alleen ontwikkeling van IQ betreft.

Ons lichaam is de behuizingen van onze ziel en die twee te samen zijn in staat de goddelijke geest te ervaren. Dit maakt evolutie mogelijk. Het is wetenschappelijk bewezen dat alle levende organismen op aarde zich ontwikkelen tot steeds complexere soorten. Vraagstukken als waarom dat zo is en hoe dat kan, kunnen echter niet met de linker hersenhelft opgelost worden.

Er is geen reden te twijfelen aan de voortgang van dit proces. Dat neemt niet weg dat we ons mogen realiseren dat de natuur soms ruimte maakt voor een complexere soort door een minder complexe soort te laten verdwijnen. Zo zijn er geen dinosauriërs meer en zijn de meeste aap-achtigen uitgestorven ten gunste van de mens-achtigen. Zo legden de Neanderthalers het loodje ten gunste van de Cro-Magnonmens waar wij van afstammen.

Het lijkt  me zeer zinvol om de vraag te stellen wat er gebeurt met de mens die een deel van zijn complexiteit ontkent; ik doel uiteraard op de mens die slecht één hersenhelft ontwikkelt.

Zou dit onbewust de reden zijn dat we de laatste jaren lijken te beseffen dat we iets mogen doen aan het leiderschap in onze samenleving. De laatste tien jaar is de markt overspoeld door Guru’s die ons vertelden wat leiderschap volgens hen is. Zij deden dat door grote leiders te analyseren en gebruikten de data die ze eraan ontleenden als leidraad voor leiderschap. Zonder er erg in te hebben volgden we deze Guru’s in de hoop zo ons eigen leiderschap erkent te krijgen of te kunnen ontwikkelen. Dat wij zo de Guru volgde en dus verre van leider waren hebben de meesten niet doorgehad. Dat kan ook niet anders. Er is ons geleerd om feiten en cijfers voor waar aan te nemen en klakkeloos te volgen. Door dat gedrag te belonen en de criticus als rebels af te schilderen en als iemand met een gezagsprobleem, hebben we onbewust de incubator voor leiderschap minuscuul klein gehouden. De reden hiervoor is macht. Wij mensen houden systemen waar we macht aan ontlenen nou eenmaal in stand. De vraag is echter wel of deze macht op termijn opgewassen zal blijken tegen de persoonlijke kracht van mensen die hun volledige complexiteit erkennen en ontwikkelen.

Als de cro-magnonmens op wetenschappelijke wijze de succesvolle jachtstrategie van de Neanderthaler had geanalyseerd en had erkent als leidend, dan had de Neanderthaler wellicht nog geheerst en hadden wij wellicht nooit bestaan. Leiderschap gaat echter niet over het analyseren van wat is, maar dat wat ooit zal zijn. Dat is immers wat visie is; iets wat nog niet bestaat, maar ooit zal zijn en daarvoor hebben we een evenwichtig  ontwikkelde rechter- en linker hersenhelft nodig.

Vernieuwing in de wijk en de rest van onze samenleving vraagt derhalve om leiders die zich dit bewust zijn en werk maken van hun persoonlijke ontwikkeling.  Leiders die beseffen dat leiderschap niets met macht te maken heeft maar met onafhankelijk denken.

De huidige mens is intelligent, daar zal ik niets negatiefs over zeggen. Toch valt mij op dat er qua vorm mogelijk een soortgelijke situatie is ontstaan als in de tijd dat de Neanderthaler heersten. Het is namelijk fascinerend om te zien hoe het leiderschap van de afgelopen millennia en de machtstructuren die daaruit voortkwamen instabiliteit veroorzaken en daardoor op termijn zelf ondermijnend werken. Wanneer we de Arabische lente beschouwen zullen velen dit fenomeen moeiteloos waarnemen, maar hoe kijken we naar onszelf.

Toch is wat zich in het Midden Oosten en Noord- Afrika afspeelt niet veel anders dan wat zich in de rest van de wereld voltrekt.  Er zijn weliswaar inhoudelijk verschillen waar te nemen, maar overal ter wereld heeft de wijze waarop betekenis werd gegeven aan het begrip leiderschap geleid tot instabiliteit. In het ene geval gaat het om een politiek systeem dat eindigt en in ons geval is het economisch systeem, dat als gevolg van leiderschap, over zijn houdbaarheidsdatum heen geraakt.

De afgelopen jaren hebben we mogen leren dat het succes van kapitalisme, socialisme, communisme of een dictatuur allen gelimiteerd werden  door het bewustzijn van de leiders en de samenleving die zij dienden. Wanneer we begrijpen dat we aan de vooravond staan van het opnieuw vormgeven van onze cultuur (wijk), mogen we ons bewust worden dat het ons beperkte bewustzijn is waar we het meest van te vrezen hebben. Zolang we bijvoorbeeld denken dat geluk te maken heeft met het hebben van iets waardoor we ons gelukkig voelen, blijven we doormodderen in dat wat onze cultuur ten gronde richt. Onze samenleving heeft behoefte aan leiders met een helder bewustzijn, zodat we buiten de geijkte paden treden. Macht en controle mogen afnemen ten gunste van een groeiend vertrouwen in onszelf. Bij zo’n transformatie is hulp nodig, hulp die alleen geboden kan worden door hen die het voorbeeld geven, de nieuwe leiders.

In deze tijd van veranderingen is er een grootste roeping naar nieuw voorbeeldgedrag. Nieuwe leiders zijn geen machthebbers, maar zijn er om anderen te dienen en zelfs lief te hebben. Leiders worden nu geroepen om dat te doen en zij die dat doen worden nu geroepen. Verwar dienstbaarheid niet met managen: dienen is een daad van grote inspiratiekracht, geboren uit vertrouwen en gericht op het bekrachtigen van anderen; managen daar en tegen is geboren uit een angstig ego en verzwakt zowel de leider als de ander.

Kijk om je heen en zie waar jouw leiderschap wordt geroepen. Volg je gevoel en ontdekt dat je vanzelf voorbeeld gaat geven. Niet met het vingertje, maar liefdevol als een nieuwe leider die een ander helpt bij leren.

*) Om Holistisch denken mag je je systeemgrens iets verder opschuiven… Dat kan binnen de drie bekende dimensies, maar je kunt er ook meer dimensies, zoals tijd, bij betrekken. Als je niet begrijpt wat hiermee bedoeld wordt is het wellicht een goed idee iets te doen aan je vermogen Holistisch te denken. Wij helpen je daar graag bij. Je kunt ook op de link klikken in deze tekst voor een animatie die je wellicht alvast iets verder brengt.