De gijpende onderneming

Wanneer (het) je lekker voor de wind gaat kun je met vol tuig en eventueel gepast gereefde zeilen gerust af en toe gijpen. Gijpen is een zeiltechniek waarbij het zeil van het ene naar het andere boord wordt gebracht terwijl het wind vangt. De achtersteven gaat daarbij door de wind. Lekker efficient, maar wat te doen wanneer de wind aanwakkert? Is meer van hetzelfde dan nog wel oké?

In ons streven naar optimalisatie van rendement schieten we ons doel vaak voorbij. We blijven vaak te lang vasthouden aan beleid dat ons eerder rendement bracht en hopen zo ook in de toekomst rendement te blijven maken. Bij veranderende omstandigheden worden de problemen van dit beleid echter al snel zichtbaar. Dat er dan allang geen sprake meer is van optimalisatie van rendement mag duidelijk zijn. Ondanks dat wordt de diagnose vaak niet gesteld. Met name bij bedrijven die in de basis gezond zijn vindt men altijd wel een excuus waarom het niet ligt aan het eigen eenzijdige gedrag.

Aandeelhoudersresultaat en medewerkersbehoeften liggen dan niet meer in elkaars verlengde. Het machine denken doet zijn intrede en de belangrijkste productiefactor, de mens, wordt uit het oog verloren. Symptomen voor zo’n groeiend debacle zijn een negatieve sfeer op de werkvloer, een groot personeelsverloop en een hoog ziekteverzuim. De reactie hierop is vaak het aanscherpen van het beleid dat juist het lijden veroorzaak heeft. De wind wakkert aan, maar we gingen lekker voor de wind en dat zal zo blijven. Het advies is en blijft: "Niet reven en blijven gijpen!" Dat men nu juist niet de achtersteven maar de kop in de wind gooit mag een tegenstelling lijken, maar de negatieve spiraal is een feit, zoals zal blijken.

Wanneer de diagnose dan uiteindelijk toch gesteld wordt komen de tegenmaatregelen die voor een gezonde balans moeten zorgen. Even op de plaats rust en bezinnen op kernwaarden en bestaansrecht, deze communiceren en hopen dat ze zo diep in de organisatie afdalen dat men weer zin ervaart. Wat volgens Bartjens de oplossing zou moeten brengen blijkt in de praktijk, in plaats van een maatje  Berenburg, een kopje slappe thee te zijn. Reden is vaak de manier waarop de maatregelen worden geïmplementeerd; nog steeds korte termijn gedreven.

Ondanks de inhoudelijke verandering verandert er qua vorm niets. Het gedrag blijft hetzelfde, men wil voor de wind blijven koersen. Dat door het gijpen met zwaar weer de schade aan schip en bemanning alleen maar groter wordt, lijkt er niet toe te doen. Toch komt het schip, al dan niet door die schade, met de kop in de wind te liggen, omdat de schipper zijn kop in de wind gooide.

Reven en trimmen
 

Balans in alle richtingen zorgt ervoor dat het schip rechtdoor vaart, voorkomt een gevecht aan het roer en onplezierig schuin gaan of kapseizen. Een goed getrimd schip vaart licht, zowel bij rustig als bij zwaar weer. In plaats van het streven naar optimalisatie van rendement is het daarom handiger te streven naar peak performance. Dat woord staat niet alleen voor resultaat, maar ook voor een optimale beleving van de weg naar dat resultaat. ‘Peak performance’ leidt tot optimalisatie van rendement. Niet persé en alleen op de korte termijn, maar juist ook op de middellange en lange termijn. Gelukkige mensen presteren nu eenmaal beter.

Ron Meyer, professor corporate strategy aan deTriasNimbas Business school, deed bij 100+ jarige (familie)bedrijven onderzoek  naar hun ‘leefstrategie’. Hij distilleerde hieruit de zeven deugen  van  goed  ondernemerschap. Dat wat nodig is om goede en slechte tijden het hoofd te kunnen bieden. Ze hebben allen te maken met gematigdheid en nuchterheid.  Hij laat zien hoe er een balans nodig is tussen ogenschijnlijk strijdige principes (paradoxen) om dit te bereiken.